စိတ်ဓာတ်ခွန်အား နဲ့ Covid

🍀🍀🍀 စိတ်ခွန်အားနဲ့ covid ကို တတ်နိုင်သလောက် တိုက်ထုတ်ကြမယ်💪🏾💪🏾💪🏾

ဒီရက်ပိုင်း facebook newsfeed မှာ Oxygen ရှာရခက်တဲ့သတင်းတွေ၊ Concentrator တွေအလုအယက်သွင်းနေရတဲ့ post တွေ၊ ကိုဗစ်ကြောင့်မိသားစုဝင်တွေဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ စိတ်မကောင်းစရာ သတင်းတွေချည်းပါပဲ။ ဒီကြားထဲ စိတ်ပျက်စရာ decision making တွေရယ်၊ ညံံဖျင်းလှ တဲ့ covid management သတင်းတွေကလည်းရှိသေးတယ်။ 

⭐️အားလုံးသိပြီးတဲ့အတိုင်း COVID ဆိုတာ virus ပိုး ပါ။ Virus ဆိုတာမျိုးက ကိုယ်ခံအား Immune နဲ့ပဲတိုက်ထုတ်ရတာပါ။ ခုဆို လူတွေက Immune တက်အောင် ဆိုပြီး ဗီတာမင် စီတွေ ကြက်ပေါင်းတွေ နေ့စဉ် မှီဝဲနေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မေ့မထားဖို့ အချက်တချက် က ကိုယ်ခံအား ဆိုတဲ့ Immune system ကို လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ် ထားတဲ့ အရေးပါတဲ့ အရာတခုရှိတယ်ဆိုတာပါ။ အဲဒါက တော့ “စိတ်” ပါပဲ။ 

⭐️“Psychoimmunology” ဆိုတဲ့ Term ကို 1980 လောက်က Robert Ader ကစ မိတ်ဆက်ခဲ့တာပါ။ သုတေသန ပညာရှင်တွေဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ် တွေက ကိုယ်ခံအားစနစ် ကို သက်ရောက်နိုင်တယ်ဆိုတာကို experiments တွေအရလေ့လာတွေ့ရှိလာပါတယ်။ Ader က ဆေးကြောင့် မဟုတ်ပဲ Mental cues နဲ့ conditioning process လုပ်ထားတဲ့ စိတ်ဖြစ်စဉ်သက်သက်ကြောင့် စမ်းသပ်ခန်းထဲကကြွက်လေးတွေကို immune ကျသွားအောင်လုပ်လို့ရကြောင်းတွေ့ရှိခဲ့တာပါ။

⭐️နောက်တချက်က viral infection၊ immunity နဲ့ neurotransmitter တွေကဆက်စပ်တယ် ဆိုတဲ့ research finding အကြောင်းပါ။

 (ဥပမာ Rheo virus ဆိုရင် Cell entry မှာ Norepinephrine receptor ကိုသုံးပါတယ်။ Norepinephrine တွေများများရှိရင် virus က cell ထဲသိပ်မဝင်နိုင်ဘူး viral infections မဖြစ်ဘူးလို့ဆိုပါတယ်။ )စိတ်ဓါတ်ကျနေတဲ့သူတွေ၊ ပူပန်စိတ်များတဲ့ သူတွေမှာ Norepinephrine နည်းနေနိုင်တယ် လို့ယူဆရပါတယ်။

💪🏽ဒါကြောင့် ကိုဗစ် ကိုကာကွယ် ဖို့ ကိုယ်ခံအာကောင်းအောင်အာဟာရတွေ ဆေးတွေ မှီဝဲသလို ကျွန်မတို့ဟာ စိတ်ကျန်းမားရေးကိုလည်း ပုံမှန် ဂရုစိုက်နေမှဖြစ်မှာပါ။ အဲဒါမှ Mental wellbeing ရပြီး ရောဂါကိုကာကွယ်နိုင်စွမ်းရှိလာမယ့် အပြင် ရောဂါဖြစ်လာခဲ့ရင်လည်း အောင်မြင်စွာ တိုက်ထုတ်နိုင်မှာပါ။

ခုလိုချိန် မှာ အပြင်မထွက်ရတော့ အိမ်ထဲမှာနေရင်း Social media ကို binge သုံးနေရင်လည်း သတင်းတွေ က ပူပန်စိတ်တွေ ကြောက်စိတ်တွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အဲ့လိုတွေ နိစ္စဓူဝ မြင်တွေ့ခံစားနေရရင် ကြာလာရင် အပေါ်မှာ ရှင်းပြခဲ့သလို ကိုယ်ခံအား ပါထိခိုက်လာပါလိမ့်မယ်။ 

“The only thing we have to fear is fear itself” ပါ။

🍀ဒါကြောင့် အချိန် သက်သက်မှတ်မှတ်ထားပြီး facebook ကိုသုံးပါ။ Time out ယူပါ။ သတင်း channel တွေအများကြီး follow လုပ်ထားမယ့်အစား reliable news page ကို သတ်မှတ်ချိန်မှာပဲဝင်ကြည့်ပါ။ သတင်း share တဲ့သူတွေလည်း မလိုအပ်ပဲ လူတွေ panic ဖြစ်စေတဲ့ caption တွေ emoji တွေသုံးတာလျှော့ပါ။ Visual cues တွေက ထင်တာထက် impact ရှိပါတယ်။

🍀ကျွန်မတို့ တတ်နိုင်သလောက် စိုးရိမ်စိတ်တွေ၊ ကြောက်စိတ်တွေ၊ စိတ်ဓါတ်ကျတာတွေ ကို လျှော့ချကြရအောင်ပါ။ ချစ်ခင်ရင်းနှီး သူတွေအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ကြမယ်။ အားပေးဖေးမ ကြမယ်။ Daily activity လေးတွေပုံမှန်လုပ်မယ်။ လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်မယ်။ ကျန်းမာအောင် နေထိုင်စားသောက်မယ်။ ကိုဗစ် စည်းကမ်းတွေကို လိုက်နာကြမယ်။ ဒါ့အပြင် အချင်းချင်း ကူညီလို့ရသလောက် ကူညီဖေးမပြီး ဒီ တောင်ကို ကျော်ဖြတ်ကြရအောင်။ ရှေ့ဆက်ရမယ့် လမ်းတွေ တိုက်ပွဲတွေ ပန်းတိုင်တွေ ပျော်ရွှင်ရမယ့်နေ့တွေ ရှိသေးတယ် မဟုတ်လား။ 

အားတင်းထားကြစို့။ 

Ref: Molecules of Emotion, Candace B. Pert

Myers’ Psychology

#credit to Mental health support for medical family